تارنمای فرهنگی مهرگان




زخم یادگاری نویسی ها بر پیکرۀ مدرسۀ خانِ شیراز

بخش : میراث فرهنگی

تصویر موجود نمی باشد

ماه : آبان

336 :تعداد بازدید

فایل ضمیمه



 

 

 






تارنمای فرهنگی مهرگان گروه میراث فرهنگی سیاوُش آریا*

 

یادگاری نویسی ها از سوی افراد فرومایه بر روی یادمان های تاریخی در شیراز همچنان دنباله دارد و در تازه ترین این دست اَندازی ها، زخم های ژرفی بر پیکرۀ مدرسۀ خان شیراز وارد شده است.

 

به گزارش تارنمای فرهنگی مهرگان ، گل بود به سبزه نیز آراسته شد. این زبانزد (ضرب المثل) درست حال و روز غم بار امروز مدرسۀ صفوی خان شیراز را نشان می دهد. چند سالی است که مدرسۀ تاریخی و ارزشمند خان شیراز سرتیتر خبرگزاری ها و روزنامه ها شده و دوست داران و کُنشگران میراث فرهنگی را نگران کرده است. روزی بِهسازی و مرمت های کارشناسی نشده و نابنیادینِ این مدرسۀ تاریخی، فرهنگی مورد اعتراض کُنشگران و کارشناسان میراث فرهنگی بوده است و هنگامی دیگر، ربوده شدن یا ریزش کاشی های بیرونی و کناری سر در ورودی آن، حاشیه ساز و خبرساز می شود.

 با این همه، هنوز هم مدیریت شهری و مسوولان فرهنگی به ویژه سازمان اوقاف که مالکیت مدرسه خان را بر دوش دارد و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که سرپرستی اصلی را به دوش می کشد، نتوانسته اند چاره ای بُنیادین برای این نگین هنر و مِهرازی شیراز بیابند و همچنان مورد بی توجهی قرار گرفته است.

اما در تازه ترین بازدید میدانی نگارنده، دیوارنویسی و یادگاری نویسی های گسترده ای با رنگ از سوی افراد نابخرد و فرومایه بر روی پایین دیواره های ورودی این یادمان باشکوه انجام گرفته است که زخم های ژرفی بر پیکرۀ بی دفاع و بی جان مدرسۀ 400 سالۀ تاریخی ارزشمند شیراز وارد شده و آسیب های برگشت ناپذیری را برجای گذاشته است.

 همچنین این دست اَندازی ها چهرۀ بسیار زشت و زننده ای را به نمایش گذاشته و هویت و شان یادمان ملی را خدشه دار کرده است که با دیدن چنین صحنه هایی دل هر دوست دار تاریخ و میراث ایرانی به درد می آید.

سخن در خُور نگرش این است که، هنگامی که با نگهبان این مدرسه تاریخی گفت و گو می کنیم، این چالش را از سر خود دور کرده و مسوولیت را به گردن نهاد دیگری می اندازد و به سخنی روشن تر « توپ را به زمین وزارت میراث فرهنگی می اندازد»! و در پاسخ می گوید، ما هیچ خویشکاری ای (وظیفه ای) در برابر یادگاری نویسی ها نداریم!؟ بله، شاید هم درست گفته باشد. زیرا تا هنگامی که بدون آموزش و پالایش فرهنگ افراد را بر سرکارهای فرهنگی می گماریم و فله ای یادمان های تاریخی و فرهنگی را واگذار می کنیم، نباید چشم داشتی جز این داشته باشیم. و در پایان این نشانه های هویتی و کیستی و چیستی و شناسنامۀ بالندۀ مردمانی با فرهنگ است که خدشه دار شده و آسیب می بیند و در فرجام از چهرۀ تاریخ پاک شده و از صحنۀ روزگار حذف می شود.

کم نبوده است یادمان های تاریخی ارزشمندی که در یک سده گذشته به ویژه با پیشرفت تکنولوژی و صنعتی شدن شهرها و شهرستان ها و به بهانه های شگفت اَنگیز و زیادی خواهی برخی از نهادها و افراد در یکی و دو دهۀ گذشته برای همیشه از چهرۀ تاریخ زدوده شده است. دوست داران و کُنشگران و دلسوزان میراث فرهنگی نیز، تنها به آه و افسوسی بَسنده کرده و "دوباره روز از نو و روزی از نو"!

با این همه، نگارنده این دست اندازی ها را به گوش کارشناسان وزارت میراث فرهنگی رسانیده و خواستار رسیدگی و توجه بیشتر آن ها به یادمان های تاریخی و ملی شده است. بی گمان پاسداری و نگهبانی از یادمان های تاریخی و فرهنگی خویشکاری همۀ نهادها، سازمان ها، اُرگان های دولتی و غیردولتی و مهم تر از همه، خود مردم است و وزارت میراث فرهنگی به تنهایی توان چنین کاری را نداشته و ندارد و تا هنگامی که پاسداری و نگهداری از یادمان های تاریخی خواست و مطالبۀ مردم نباشد، نمی توان کاری از پیش برد و وضعیت به همین گونه خواهد بود. هر چند، نقش اساسی و بُنیادین بر دوش نهادهای فرهنگی و دولتی و نظارتی خواهد بود.

 

مدرسه خان شیراز

 

مدرسه خان شیراز در خیابان لطفعلی خان زند، پس از سه راه احمدی کنونی در سمت چپ جای گرفته است. این مدرسه به وسیلۀ الله وردی خان، فرمانروای پارس (فارس) ساخته شده و از سوی فرزندش امام قلی خان در سال 1024 مَهی (قمری) در زمان فرمانروایی شاه عباس صفوی به پایان رسیده است.

فضای مدرسه دارای زیربنایی برابر با 7686 مترمربع است و مساحت سراسر فضا برابر با 5003 مترمربع است. صحن مدرسه دارای 51 متر درازا و 45 متر پهنا است. سر درِ مدرسه دارای تاقی ضربی است و پوشیده از کاشی های رنگی است که با نگاره های (تصاویر) گل و ترنج آراسته شده است و در زیر سقف تاق نیز با کاشی های معرق رنگین آرایش شده است.

بدنه، پیشانی، جرزها و بخشی از دیوارهای دو سوی تاق پوشیده از کاشی های رنگینی است که دارای طرح های گل و بوته و اسلیمی ناهَمسانی (متفاوتی) است. بر روی این کاشی ها و در میان ترنج ها ، طرح های گوناگونی از نگاره های پرندگان، گل ها، درختان و خط های اسلیمی بر روی زمینه های گوناگون وجود دارد.

در بالای پیشانی سردر و در کمرکش زیر تاق دو نبشته (کتیبه) وجود دارد که بر روی آن آیه های قرآنی به دبیرۀ (خط) ثلث و با قلمی درشت نوشته شده است. در کاشی کاری های سردر مدرسه خان ، آیه های قرآنی به گونه ای نگاشته شده که تمام آغاز و واپسین وات های (حرف ها) « لام، الف، لام» ها به هم پیوسته است.

این مدرسه، روزگاری جایگاه زندگی و درس ملاصدرای شیرازی، دانشمند بزرگ سده یازدهم بوده است و همین ارزش آن را دوچندان کرده است. هم اینک این مدرسه زیر نظر آیت الله ملک حسینی به حوزۀ علمیه تبدیل شده است.

مدرسه خان شیراز با شمارۀ 75 و در تاریخ 15 دی ماه 1310 خورشیدی به ثبت ملی رسیده است و یکی از ارزشمندترین و بی همتاترین یادمان های تاریخی، فرهنگی شهرستان شیراز به شمار می آید.

 


نگاره های زیر را که به تازگی با گوشی همراه گرفته شده و کمی کیفیت آن ها پایین است، ببینید :

 



سر در ورودی مدرسه صفوی خان شیراز، نگین هنر و معماری ایرانی


زخم یادگاری نویسی بر پیکره مدرسه 400 ساله شیراز


دست اندازی افراد فرومایه به هویت و شناسنامه مردم، آسیب های برگشت ناپذیری را وارد می آورد

 







 

*پژوهشگرتاریخ ایران و میراث فرهنگی خبرنگار آزاد کُنشگر میراث فرهنگی، گردشگری و زیست بوم راهنمای گردشگری دبیرانجمن مهرگان


1398/08/13 - 12:40 AM






دیدگاه های شما
 
دیدگاهی برای نمایش ثبت نشده است
 
دیدگاه خود را راجع به این گزارش بنویسید

نام شما:

 
   
پست الکترونیک:  
   
   

:دیدگاه شما

 
   
 
http://www.20script.ir